Bilans Sportu | Łukasz Strzelecki #17. Zielony sport – od strategii wizerunkowej do warunków rozwoju systemu
Jeszcze kilka lat temu pojęcie zielonego sportu pojawiało się przede wszystkim w kontekście działań wizerunkowych i strategii społecznej odpowiedzialności biznesu. Dziś coraz wyraźniej widać, że transformacja ekologiczna staje się jednym z kluczowych czynników wpływających na sposób finansowania sportu, zarządzania infrastrukturą, organizacji wydarzeń oraz funkcjonowania lig i klubów. Nie jest to już element dodatkowy, lecz jeden z warunków dalszego rozwoju całego sektora.
Przykładem dobrze wpisującym się w ten kierunek jest współpraca Polskiej Ligi Koszykówki z marką ERREA, obejmująca produkcję w Europie, wykorzystanie certyfikowanych materiałów oraz długofalowy model partnerstwa oparty na stabilności operacyjnej. Skrócenie łańcuchów dostaw, większa kontrola nad procesem produkcyjnym i personalizacja produktów odpowiadają globalnym trendom w przemyśle sportowym. Jednocześnie przykład ten pokazuje, że zielona transformacja nie dotyczy pojedynczego produktu czy technologii, lecz całego systemu sportu – od infrastruktury i logistyki po modele finansowania i zarządzania.
Skala wyzwania. Ślad klimatyczny sektora sportowego
Jak wynika z analiz przygotowanych w ramach inicjatywy UN Sport for Climate Action Framework, największy udział w emisjach generowanych przez sektor sportowy mają transport drużyn i kibiców, infrastruktura sportowa, produkcja sprzętu i odzieży oraz organizacja wydarzeń sportowych. Oznacza to, że wpływ sportu na klimat nie wynika z jednego obszaru działalności, lecz z całego łańcucha wartości.
Jeszcze mocniej skalę tego zjawiska pokazuje raport Rapid Transition Alliance „Climate Footprint of Sport”, w którym oszacowano, że globalny sport odpowiada za setki milionów ton emisji CO₂ rocznie. Autorzy raportu wskazują, że kluczowym źródłem emisji pozostaje mobilność związana z uczestnictwem w wydarzeniach sportowych, a więc transport zawodników, sztabów oraz kibiców.
Dane dotyczące pojedynczych wydarzeń potwierdzają tę diagnozę. Zgodnie z wyliczeniami przedstawionymi w UEFA Sustainability Strategy finał Ligi Mistrzów może generować ponad trzysta tysięcy ton CO₂, z czego zdecydowana większość wynika z podróży kibiców. Oznacza to, że bez zmiany modelu mobilności nie będzie możliwe realne ograniczenie śladu środowiskowego sportu.
Infrastruktura sportowa jako kluczowy obszar transformacji
Znaczenie infrastruktury w procesie transformacji energetycznej potwierdzają dane International Energy Agency, według których budynki użyteczności publicznej należą do najbardziej energochłonnych obiektów w całej gospodarce. Hale widowiskowo-sportowe i stadiony, ze względu na skalę kubatury, oświetlenie i systemy klimatyzacji, znajdują się w grupie obiektów o najwyższym zużyciu energii w przeliczeniu na metr kwadratowy.
To właśnie dlatego w międzynarodowych strategiach zrównoważonego rozwoju sportu kluczowe miejsce zajmują systemy zarządzania energią, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii oraz projektowanie obiektów wielofunkcyjnych. Johan Cruijff Arena z systemem magazynowania energii opartym na bateriach samochodów elektrycznych czy koncepcja igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 roku, gdzie zdecydowana większość obiektów to infrastruktura istniejąca lub tymczasowa, są przykładami nowego podejścia do zarządzania obiektami sportowymi.
W warunkach polskich szczególnego znaczenia nabiera efektywność wykorzystania infrastruktury już istniejącej. Doświadczenia związane z funkcjonowaniem programu Orlik pokazują, że największy zwrot społeczny i zdrowotny generuje nie sama inwestycja budowlana, lecz sposób zarządzania obiektem oraz program aktywizacyjny. Oznacza to przesunięcie punktu ciężkości z budowy nowych obiektów na optymalizację wykorzystania tych, które już powstały.
Transformacja przemysłu sportowego i skracanie łańcuchów dostaw
Zmianę modelu produkcji sprzętu sportowego szczegółowo opisuje raport McKinsey „Sporting Goods 2023: The Sustainability Imperative”. Zgodnie z jego wnioskami przyszłość branży opiera się na skracaniu łańcuchów dostaw, produkcji dopasowanej do rzeczywistego zapotrzebowania zamiast nadprodukcji oraz pełnej identyfikowalności materiałów i procesów produkcyjnych.
Produkcja zlokalizowana w Europie, wykorzystanie certyfikowanych tkanin spełniających normy środowiskowe oraz personalizacja strojów klubowych oznaczają nie tylko ograniczenie śladu węglowego, lecz również większą stabilność operacyjną i lepszą kontrolę kosztów. Z tego punktu widzenia zielona transformacja staje się elementem strategii ekonomicznej, a nie wyłącznie ekologicznej.
Polska między potencjałem a brakiem systemowych standardów
Kierunek zmian w polskim sporcie został zarysowany w dokumencie „Strategia rozwoju sportu w Polsce do 2030 roku” przygotowanym przez Ministerstwo Sportu i Turystyki. Wskazuje on na potrzebę powiązania rozwoju infrastruktury sportowej z efektywnością energetyczną, zrównoważonym rozwojem oraz polityką zdrowotną państwa.
W praktyce pojawiają się pierwsze projekty modernizacji energetycznej obiektów, raporty ESG przygotowywane przez kluby sportowe oraz instalacje odnawialnych źródeł energii na stadionach i halach. Jednocześnie wciąż brakuje jednolitych standardów środowiskowych dla infrastruktury sportowej, systemowego mierzenia śladu węglowego wydarzeń sportowych oraz powiązania finansowania publicznego z kryteriami zrównoważonego rozwoju. Bez tych elementów transformacja będzie miała charakter rozproszony i ograniczony.
Zielony sport jako nowy model finansowania
Transformacja ekologiczna zmienia również sposób finansowania sportu. W Unii Europejskiej dostęp do środków publicznych i prywatnych coraz częściej uzależniony jest od spełniania kryteriów taksonomii UE, raportowania ESG oraz efektywności energetycznej. Analizy instytucji europejskich pokazują, że projekty spełniające te warunki są postrzegane jako mniej ryzykowne i mają łatwiejszy dostęp do kapitału.
W praktyce oznacza to, że zielony sport przestaje być jedynie projektem środowiskowym, a staje się modelem zarządzania kosztami energii, ryzykiem inwestycyjnym i stabilnością finansową organizacji sportowych.
Wnioski. Zielona transformacja jako projekt systemowy
Zielony sport nie jest już działaniem wizerunkowym ani elementem strategii komunikacyjnej. Obejmuje zarządzanie kosztami energii i infrastruktury, zmianę łańcuchów dostaw, nowe modele sponsoringu oraz powiązanie sportu z polityką zdrowotną i społeczną.
Partnerstwa takie jak współpraca Polskiej Ligi Koszykówki z marką ERREA pokazują kierunek zmian, jednak kluczowa transformacja rozegra się na poziomie systemowym i będzie dotyczyła sposobu finansowania sportu, zarządzania infrastrukturą oraz projektowania polityk publicznych.
Zielony sport przestaje być wyborem. Staje się warunkiem rozwoju całego sektora i jednym z najważniejszych kryteriów jego konkurencyjności w nadchodzących dekadach.
Łukasz Strzelecki
Więcej Eksperci
Tomasz Marzec – biegi, w których wygrywają nie tylko uczestnicy
Kiedy tysiące biegaczy wyruszają na trasę prowadzącą przez centrum miasta, sukces wydarzenia nie mierzy się wyłącznie wynikiem sportowym ani liczbą uczestników. Równie ważne jest to, jak taka impreza wpisuje się w rytm miasta, odpowiada na potrzeby mieszkańców i buduje pozytywne doświadczenia wszystkich, którzy tego dnia korzystają ze wspólnej przestrzeni.
