Wspieranie kobiet w sporcie – duża rola Komisji Sportu Kobiet PKOl

„Wspieranie kobiet w sporcie” to przegląd prezentujący najważniejsze inicjatywy, programy i działania wspierające obecność kobiet w sporcie na różnych szczeblach – od poziomu lokalnego i amatorskiego po sport wyczynowy, zarządzanie sportem oraz sferę edukacyjną. Celem jest kompleksowe pokazanie, w jaki sposób instytucje sportowe, organizacje społeczne, samorządy, związki sportowe oraz środowiska akademickie tworzą warunki sprzyjające rozwojowi i aktywizacji kobiet. Jedną z kluczowych inicjatyw wyznaczających kierunki działań na rzecz zwiększania udziału kobiet w polskim sporcie jest Komisja Sportu Kobiet, działająca w ramach struktur Polskiego Komitetu Olimpijskiego (PKOl).

Magdalena Bryś

Udostępnij

Autor zdjęcia: PKOl

Na rzecz równości, olimpizmu i rozwoju sportu kobiet

Komisja Sportu Kobiet powstała w 1999 roku, a jej utworzenie było efektem działań Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl) na rzecz promocji sportu kobiet oraz silnego zaangażowania polskich liderek sportu. Kluczową rolę odegrały wtedy Maria Kwaśniewska-Maleszewska, brązowa medalistka olimpijska z Berlina oraz Irena Szewińska, siedmiokrotna medalistka olimpijska i członkini MKOl, które dzięki swoim autorytetom i pozycji znacząco przyczyniły się do powołania Komisji.

Od początku swojej działalności Komisja Sportu Kobiet Polskiego Komitetu Olimpijskiego konsekwentnie podejmuje inicjatywy na rzecz upowszechniania idei olimpizmu oraz wzmacniania roli sportu kobiecego w społeczeństwie. Komisja aktywnie wspiera międzynarodowe porozumienia i współpracę w obszarze sportu kobiet, a także działa na rzecz umacniania pozycji oraz wyrównywania statusu ekonomicznego kobiet profesjonalnie zaangażowanych w proces szkolenia olimpijskiego – trenerek, lekarek, działaczek i specjalistek różnych dziedzin. Istotnym zadaniem komisji jest również utrzymywanie stałego kontaktu z olimpijkami oraz dążenie do zapewnienia reprezentatywnego udziału kobiet w organach decyzyjnych związanych ze sportem olimpijskim na poziomie centralnym, związkowym i klubowym.

– Priorytetem działalności komisji jest promowanie kobiet w sporcie: zarówno sportsmenek, jak i trenerek, a także kobiet działających w szeroko rozumianym środowisku sportowym oraz tych, które chcą angażować się w prace zarządów organizacji sportowych. To nasz główny cel. Jako komisja staramy się utrzymywać stałe kontakty ze środowiskiem kobiet aktywnie działających w sporcie – podkreśla dla SportMarketing.pl Renata Mauer-Różańska, przewodnicząca komisji.

Polski Komitet Olimpijski jako członek i przedstawiciel Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego aktywnie realizuje i upowszechnia jego misję oraz wartości. Jednym z kluczowych elementów tej misji jest wspieranie i promowanie kobiet w sporcie – na wszystkich poziomach oraz we wszystkich strukturach organizacyjnych – mając na uwadze zasady równości kobiet i mężczyzn. MKOl konsekwentnie zachęca swoje narodowe komitety olimpijskie do zwiększania udziału kobiet w procesach decyzyjnych (większej obecności w organach decyzyjnych), a także do ścisłej współpracy z międzynarodowymi federacjami sportowymi. Działania te mają na celu osiągnięcie parytetu płci podczas igrzysk olimpijskich oraz dalsze wzmacnianie aktywnego udziału kobiet w życiu sportowym na całym świecie.

Olimpijki i liderki w strukturach organizacji sportowych

Komisję Sportu Kobiet tworzą zarówno kobiety pełniące kluczowe funkcje w strukturach organizacji sportowych, jak i wybitne sportsmenki – olimpijki. Co istotne, spośród trzynastu członkiń Komisji – w obecnej kadencji lat 2023-2027 – najliczniejszą, sześcioosobową grupę stanowią właśnie olimpijki. Każda z członkiń Komisji wnosi do jej prac odmienne doświadczenia i perspektywy, tworząc zespół o wyjątkowo szerokim spektrum kompetencji. Są to osoby doskonale znające sport z wielu perspektyw: zawodniczej, trenerskiej, organizacyjnej i menedżerskiej. Dzięki temu Komisja dysponuje unikalnym kapitałem wiedzy oraz szerokim, wielowymiarowym spojrzeniem na funkcjonowanie sportu w Polsce. Członkinie Komisji potrafią dostrzegać potrzeby środowiska sportowego nie tylko z perspektywy rywalizacji, lecz także od strony systemowych wyzwań i barier, z jakimi mierzą się kobiety w sporcie. Ich doświadczenie pozwala skutecznie wspierać zawodniczki aspirujące do osiągania coraz wyższych wyników sportowych, rozwijania kariery trenerskiej oraz budowania kompetencji w obszarze zarządzania sportem i organizacjami sportowymi.

Opiekunką merytoryczną Komisji z ramienia PKOl jest Otylia Jędrzejczak, co dodatkowo podkreśla ekspercki charakter zespołu. Jednocześnie obserwacje płynące ze środowiska sportowego – w szczególności sportu kobiet – jasno wskazują na rosnącą potrzebę dzielenia się wiedzą, doświadczeniem oraz dobrymi praktykami, na którą Komisja konsekwentnie odpowiada poprzez swoją działalność.

Na przestrzeni wszystkich kadencji, w tym obecnej (VII), w pracach Komisji brało udział łącznie 51 członkiń. Wśród aktualnych dwie są związane z Komisją od jej powstania: Jadwiga Kłodecka-Różalska – współzałożycielka KSK – oraz Urszula Jankowska. Członkinie Komisji Sportu Kobiet to liderki struktur sportowych oraz wybitne sportsmenki – olimpijki, a także kobiety działające naukowo (poniżej w kolejności alfabetycznej):

Aleksandra Błoch – dwukrotna olimpijka w wioślarstwie (Montreal 1976, Moskwa 1980), 17-krotna mistrzyni Polski w kategoriach krótkich i długich wioseł, trenerka wioślarstwa i Olimpiad Specjalnych. Działa w zarządzie Towarzystwa Olimpijczyków Polskich i Regionalnej Rady Olimpijskiej we Wrocławiu, pracuje w SP nr 12 we Wrocławiu jako nauczyciel wspomagający dzieci z niepełnosprawnościami. Promuje sport we wszystkich grupach wiekowych, startuje w kategorii Masters w mistrzostwach świata, zdobywając wiele medali.
Ludwika Chewińska – olimpijka w pchnięciu kulą (Monachium 1972), wicemistrzyni halowych mistrzostw Europy, aktualna rekordzistka Polski (od 50 lat), wielokrotna mistrzyni Polski. Aktywnie promuje sport, zdobywając medale w kategorii Masters w różnych konkurencjach lekkoatletycznych. Działa w zarządzie Towarzystwa Olimpijczyków Polskich, przygotowuje seniorów Dzielnic Mokotów i Bemowo do Warszawskiej Olimpiady Seniorów, sędziuje zawody lekkoatletyczne, paralekkoatletyczne i triathlon. Od 34 lat nauczycielka WF w Zespole Szkół nr 27 w Warszawie.
Dorota Grabiec – była piłkarka ręczna AZS AWF Warszawa, brązowa medalistka Akademickich Mistrzostw Polski w piłce ręcznej. Trenerka piłki ręcznej i pływania, instruktorka survivalu, gimnastyki, lekkiej atletyki i fitness, instruktorka rekreacji ruchowej (aerobik, narciarstwo zjazdowe), pilot wycieczek zagranicznych, menadżer sportu. Absolwentka AWF i Uniwersytetu Warszawskiego (prawo i administracja). Od 2014 r. dyrektorka LIX LO Mistrzostwa Sportowego w Warszawie. Wykładowczyni i specjalistka prawa oświatowego w Fundacji „Ale Klasa” oraz Instytucie Kształcenia Eko Tur.
Urszula Jankowska – była łyżwiarka szybka i trenerka kadry narodowej juniorów, działaczka sportowa w sporcie wyczynowym i Światowym Ruchu Olimpiad Specjalnych, międzynarodowy sędzia ISU. Wieloletni radca generalny w Ministerstwie Sportu i Turystyki, członkini Sztabu Przygotowań Olimpijskich. Szefowa Misji Olimpijskiej ds. Sportowych na IO Sydney 2000 i Turyn 2006, członkini Polskiej Misji Olimpijskiej na IO Ateny 2004, Pekin 2008, Salt Lake City 2002 i PyeongChang 2018. Szefowa Misji zimowego EYOF 2005 i 2007. Obecnie trener-ekspert w Instytucie Sportu-PIB.
Urszula Kielan – srebrna medalistka olimpijska w skoku wzwyż (Moskwa 1980), wielokrotna medalistka halowych mistrzostw Europy, ośmiokrotna rekordzistka Polski. Aktywnie startuje i zdobywa medale w kategorii Masters. Działa w zarządzie Towarzystwa Olimpijczyków Polskich oraz Warszawsko-Mazowieckiej Rady Olimpijskiej, prowadzi zajęcia dla seniorek i seniorów, promując zdrowy styl życia.
Jadwiga Kłodecka-Różalska – przez ekspertów nazywana „matką” polskiej psychologii sportu, członkini Polskiej Misji Olimpijskiej na IO Atlanta 1996, w 2006 roku nominowana przez PKOl na psychologa olimpijskiego. Absolwentka AWF Warszawa i Uniwersytetu Poznańskiego. Była kierownik Zakładu Psychologii Instytutu Sportu. Od 50 lat łączy działalność naukową z praktyką, organizuje szkolenia i konferencje, autorka m.in. publikacji: Radzimy sobie ze stresem, Przekraczanie umysłem możliwości ciała, Sportsmenka kobietą sukcesu. Reprezentowała Polskę na kongresach olimpijskich (Dallas, Sydney, Pekin, 100-lecie MKOl w Paryżu). Wybrana do władz FEPSAC (European Federation of Sport Psychology) i ISMTE (International Society of Mental Training and Excellence). Współzałożycielka i była przewodnicząca Komisji Sportu Kobiet PKOl.
Renata Mauer-Różańska – dwukrotna mistrzyni i brązowa medalistka olimpijska (Atlanta 1996, Sydney 2000), trenerka strzelectwa sportowego. Członkini zarządu PKOl, II wiceprezes Towarzystwa Olimpijczyków Polskich, wiceprezes Dolnośląskiego Związku Strzelectwa Sportowego i Regionalnej Rady Olimpijskiej we Wrocławiu. Wykładowczyni AWF we Wrocławiu. Aktywnie działa na rzecz promocji olimpizmu i sportu kobiet.
Justyna Pacelt-Staros – dr nauk o wychowaniu fizycznym, koordynator ds. sportu wyczynowego w Polskim Związku Gimnastycznym. Członkini Komisji Rewizyjnej Polskiego Stowarzyszenia Trenerów Tenisa. W latach 2021-2024 sekretarz Unii Związków Sportowych Warszawy i Mazowsza, działającej na rzecz rozwoju sportu młodzieżowego.
Katarzyna Polak – założycielka i wiceprezes Stowarzyszenia Piłki Ręcznej Olkusz, była zawodniczka. Członkini zarządu ZPRP w kadencji 2021-2024 (wcześniej Komisja ds. Kobiet). Head of the Polish Delegation podczas MŚ Kobiet U-20 2022 i MŚ Kobiet 2023. Członkini zarządu Małopolskiego ZPR i Małopolskiego Szkolnego Związku Sportowego, nauczycielka WF w IV LO w Olkuszu. Aktywnie działa na rzecz sportu kobiet i udziela się charytatywnie.
Dr hab. Joanna Sobiecka – profesor Akademii Kultury Fizycznej im. Bronisława Czecha w Krakowie. Zastępca Przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Naukowego Adaptowanej Aktywności Fizycznej (od 2008), członek Rady Sportu Osób Niepełnosprawnych (2016-2020, powołana przez Ministra Sportu i Turystyki), członkini Rady Naukowej Polskiego Komitetu Paralimpijskiego (od 2022). Prowadzi szeroką działalność naukową w obszarze sportu osób z niepełnosprawnościami. Od 2003 r. członkini Komisji Sportu Kobiet PKOl, integrującej i promującej sport kobiet olimpijski i paralimpijski.
Beata Sokołowska dwukrotna brązowa medalistka olimpijska w kajakarstwie (Sydney 2000, Ateny 2004), wielokrotna medalistka mistrzostw świata i Europy. Instruktorka i sędzia kajakarstwa klasycznego i maratonu, psycholog w ZSMS w Gorzowie Wielkopolskim. Hobbystycznie startuje w wyścigach smoczych łodzi, zdobywając medale w Polsce i na świecie.
Jadwiga Ślawska-Szalewicz – pierwsza kobieta sekretarz generalna Polskiego Związku Szermierczego (1973-1977) oraz Polskiego Związku Badmintona (1977-1991), pierwsza kobieta Prezes PZBad (1991-2005). Prezes Honorowy PZBad od 2005 r. Pierwsza kobieta w sporcie polskim wybrana na stanowisko Wiceprezydenta Europejskiej Unii Badmintona (2005-2007). Członkini komisji BWF Heritage i Komisji Historycznej BEC oraz Komisji Sportu Kobiet od 2019 do chwili obecnej. Członkini Kapituły Prezesów Honorowych Polskiego Sportu.
Dr Urszula Włodarczyk – była dyrektor Instytutu Sportu-PIB (2017-2022), obecnie adiunkt w AWF we Wrocławiu. Trzykrotna olimpijka (Barcelona 1992, Atlanta 1996, Sydney 2000), wielokrotna medalistka MŚ i ME. Specjalistka w zakresie szkolenia trenerskiego i instruktorskiego w lekkoatletyce.

Od docenienia do systemowych zmian

Do najbardziej rozpoznawalnych inicjatyw Komisji należy wprowadzony do kalendarza imprez PKOl konkurs Trenerka Roku (początek w 2001 roku). Jego celem jest nagradzanie trenerek i trenerów za sukcesy polskiego sportu, nobilitowanie indywidualnych osiągnięć oraz docenianie całokształtu dorobku osób zaangażowanych w rozwój i popularyzację sportu kobiet. Konkurs powstał również z myślą o uhonorowaniu szkoleniowców pracujących z kobietami, naukowców oraz przedstawicieli mediów, którzy odgrywają istotną rolę w promowaniu sportowych osiągnięć i pozytywnych postaw w sporcie.

– Osoby nagrodzone i wyróżnione w konkursie Trenerka Roku podkreślają, jak istotne i poruszające jest dla nich to docenienie. Dla wielu z nich stanowi ono wyjątkowy rodzaj wyróżnienia, odmienny od klasycznych plebiscytów sportowych. Konkurs opiera się bowiem na innej filozofii – jego celem nie jest coroczne nagradzanie tych samych, najbardziej rozpoznawalnych nazwisk, lecz szerokie i sprawiedliwe dostrzeganie osób realnie wpływających na rozwój sportu kobiet. Z tego względu w konkursie doceniani są również przedstawiciele mediów – dziennikarki i dziennikarze, fotoreporterki i fotoreporterzy – którzy poprzez swoją pracę przyczyniają się do upowszechniania sportu kobiet i budowania jego pozytywnego wizerunku. Choć nie każda nominacja kończy się przyznaniem nagrody, sama możliwość zgłoszenia stanowi ważny element konkursu. Warunkiem jest jednak inicjatywa – zawsze musi znaleźć się ktoś, komu zależy na tym, aby dana osoba została zauważona i doceniona – podkreśla przewodnicząca komisji.

Istotnym obszarem działalności komisji od zawsze było aktywne uczestnictwo jej członkiń w konferencjach szkoleniowych oraz prestiżowych kongresach międzynarodowych, stanowiących źródło nowoczesnej wiedzy i platformę wymiany doświadczeń. Zdobyte kompetencje były następnie przenoszone na grunt krajowych sympozjów, a wydarzenia te stwarzały także przestrzeń do prezentowania dorobku i inicjatyw komisji na arenie międzynarodowej. Ważnym punktem odniesienia w bilansie dokonań Komisji Sportu Kobiet są również inicjowane przez nią badania, prowadzone w kolejnych cyklach igrzysk olimpijskich. Ich celem była analiza relacji pomiędzy warunkami rozwoju sportowego, a indywidualnymi losami sportsmenek w dążeniu do sukcesów sportowych i osobistych. Wypowiedzi polskich olimpijek wskazywały, że częściej niż mężczyźni związani ze sportem stają one przed koniecznością podejmowania trudnych wyborów życiowych. Pomimo tych wyzwań dorobek medalowy kobiecych reprezentacji w ostatnich latach w istotnym stopniu decyduje o pozycji Polski w światowych rankingach sportowych. Członkinie Komisji mają również możliwość zgłaszania własnych inicjatyw i pomysłów, które mogą wzbogacić działalność Komisji. Już teraz, m.in. za pośrednictwem grupy roboczej, pojawiły się propozycje organizowania spotkań w szkołach sportowych – w tym w Szkole Mistrzostwa Sportowego im. Janusza Kusocińskiego – ze sportowcami i sportsmenkami, zwłaszcza z młodymi zawodniczkami i zawodnikami. Celem takich spotkań byłoby dzielenie się wiedzą i doświadczeniem oraz rozmowy o wyzwaniach, z jakimi mierzą się młodzi ludzie uprawiający sport wyczynowy.

– Z własnego doświadczenia wiem, że spotkania z młodzieżą szkolną często pokazują, że młodzi sportowcy nie zawsze potrafią radzić sobie z presją, emocjami i oczekiwaniami, jakie niesie ze sobą rywalizacja sportowa. Dlatego chętnie dzielę się swoim doświadczeniem i podpowiadam możliwe rozwiązania – traktując je nie jako gotowe recepty, lecz inspiracje i punkty odniesienia. Podczas takich spotkań szczególną uwagę poświęcam zagadnieniom relaksacji oraz radzenia sobie z emocjami. Posiadam wykształcenie zarówno trenerskie, jak i z zakresu technik relaksacyjnych, co pozwala mi łączyć własne doświadczenia sportowe z wiedzą teoretyczną. Współzawodnictwo sportowe wiąże się bowiem z ogromnym obciążeniem psychicznym, a młodzi zawodnicy bardzo często nie wiedzą, jak poradzić sobie z napięciem
i stresem. W praktyce niemal każde zawody stawiają ich w sytuacji trudnej – wymagającej nie tylko sprawności fizycznej, lecz także dojrzałości emocjonalnej i umiejętności radzenia sobie z presją oczekiwań – dodała Renata Mauer-Różańska.

W kolejnych latach działalności komisji jednym z priorytetowych kierunków pozostaje inicjowanie systemowego wsparcia, które umożliwi zawodniczkom długofalowy rozwój oraz budowanie trwałej kariery sportowej. Decyzje o kontynuowaniu kariery lub jej zakończeniu – tzw. przejściu na sportową emeryturę – są bowiem determinowane przez wiele wzajemnie powiązanych czynników. Należą do nich m.in. kompetencje i jakość pracy trenera, świadoma i ukierunkowana ochrona zdrowia, sytuacja rodzinna, wsparcie w macierzyństwie, dostęp do zespołów specjalistów, stabilność finansowa i sponsoring, a także edukacja przygotowująca do życia po zakończeniu kariery sportowej oraz odpowiednia promocja medialna.

Perspektywy rozwoju polskiego sportu jednoznacznie wskazują na konieczność wzmacniania pozycji zawodowej kobiet pracujących w środowisku sportowym. Szczególnym wyzwaniem pozostaje wciąż bardzo niski poziom reprezentacji kobiet we władzach polskich organizacji sportowych, co wymaga konsekwentnych działań na rzecz równości szans oraz realnego udziału kobiet w procesach decyzyjnych.

Podsumowanie

Działalność Komisji Sportu Kobiet od ponad dwóch dekad stanowi istotny element systemowego wsparcia kobiet w sporcie. Komisja konsekwentnie realizuje misję wzmacniania pozycji sportsmenek, trenerek oraz kobiet pełniących funkcje eksperckie i decyzyjne w środowisku sportowym, działając na rzecz równości szans, promocji idei olimpizmu oraz długofalowego rozwoju sportu kobiet w Polsce. Jej aktywność pozostaje ważnym punktem odniesienia dla dalszych działań ukierunkowanych na równość, rozwój oraz trwałe wzmocnienie pozycji kobiet w polskim sporcie.

W przygotowaniu publikacji wykorzystano materiały: „Komisja Sportu Kobiet Polskiego Komitetu Olimpijskiego” (PKOl, 2010), „Wielkie Mistrzynie Polskiego Sportu. 25 lat Stowarzyszenia Sportu Kobiet” (Ministerstwo Sportu i Turystyki), „Sportsmenka – Kobietą Sukcesu. Korzyści i bariery aktywności sportowej kobiet (red. naukowa Jadwiga Kłodecka-Różalska, Polskie Stowarzyszenie Sportu Kobiet i Instytut Sportu w Warszawie, 2003), „Trenerka Roku 2023” (PKOl, 2024).